Nosorożec Clara na Śląsku
22 listopada 2026Miss Clara była piątym żywym nosorożcem widzianym w Europie w czasach nowożytnych od czasu Nosorożca Dürera z 1515 roku. Jej europejska peregrynacja, także po Śląsku, trwała 17 lat i uczyniła z niej prawdziwą muzę artystów.
Clara
Po tym jak matka zwierzęcia została zabita przez indyjskich myśliwych gdzieś w Assamie, kiedy przyszła Clara miała około miesiąca życia za sobą, została przygarnięta przez JANA ALBERTA SICHTERMANA (1692–1764), dyrektora Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (Vereenigde Oostindische Compagnie, VOC) w Bengalu. Zwierzę żyło na terenie jego rezydencji i zostało oswojone. Po dwóch latach nosorożec został sprzedany DOUWE MOUTOWI VAN DER MEEROWI (1705–1775), kapitanowi statku Knappenhof, który wywiózł ją do Rotterdamu.
Przybycie samicy nosorożca do Niderlandów 22 lipca 1741 roku wywołało natychmiastową sensację, a tłumy ludzi zaczęły przybywać, aby zobaczyć tajemnicze stworzenie. Kapitan van der Meer szybko zrozumiał, że zwierzę może przynieść mu fortunę i rozpoczął pokazy najpierw w Antwerpii i Brukseli, a potem w 1844 roku w Hamburgu.
Najsłynniejsze przedstawienie Miss Clary – obraz Jean-Baptiste Oudry (1686–1755) pod tytułem Rhinozeros. Obraz powstał w 1749 roku i liczy ponad 4,5 metra długości. Znajduje się w galerii sztuki Staatliches Museum Schwerin
Kolejne sukcesy wystaw spowodowały, że van der Meer postanowił opuścić szeregi Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej i zostać impresariem. Kłopoty z transportem nosorożca, który ważył około trzech ton sprawiły, że zbudowano specjalną drewnianą karocę, ciągniętą przez co najmniej osiem koni. Dodatkowo powóz wyposażono tylko w jedno małe okienko, co miało zachęcić ludzi do płacenia za możliwość obejrzenia zwierzęcia. Aby skóra Clary nie wyschła nawilżano ją olejem rybnym.
![]()
Po tych wszystkich przygotowaniach wiosną 1746 roku rozpoczęła się tournee Clary po Europie. Nosorożec odwiedził Hanower i Berlin, gdzie 26 kwietnia 1746 roku obejrzał go król Prus FRYDERYK II WIELKI (1712–1786). Trasa prowadziła dalej do Frankfurtu nad Odrą, Wrocławia i Wiednia, gdzie 5 listopada zaprezentowano go cesarzowi FRANCISZKOWI I LOTARYŃSKIEMU (1708–1765) i cesarzowej MARII TERESIE (1717–1780).
W 1747 roku Clara udała się do Regensburga, Fryburga i Drezna, gdzie pozowała JOHANNOWI JOACHIMOWI KAENDLEROWI (1706–1775) z manufaktury porcelany w Miśni. 19 kwietnia 1747 roku odwiedził ją AUGUST III SAS (1696–1763), elektor Saksonii i król Polski. 23 kwietnia przebywała w Lipsku z okazji Wielkanocy, a na zaproszenie FRYDERYKA II (1720–1785), landgrafa Hesji, odwiedziła oranżerię w pałacu w Kassel. W listopadzie odwiedziła Mannheim, a w grudniu przebywała w Strasburgu.
Nieznany artysta z kręgu Pietro Longhi, około 1751, olej na płótnie
Banca Intesa Collection, Wenecja
W 1748 roku odwiedziła Berno, Zurych, Bazyleę, Schaffhausen, Stuttgart, Augsburg, Norymbergę i Würzburg. Z Niemiec wróciła do Lejdy, a następnie w grudniu 1748 roku przebywała w Reims. W styczniu 1749 roku została przyjęta przez króla LUDWIKA XV (1710–1774) w Królewskiej Menażerii w Wersalu. W Paryżu spędziła ostatecznie pięć miesięcy.
1749 roku Clara wyruszyła z Marsylii w podróż do Włoch i odwiedziła Neapol i Rzym, gdzie straciła róg, który jednak z czasem odrósł. Następnie dotarła do Bolonii, Mediolanu i w styczniu 1751 roku do Wenecji, gdzie stała się główną atrakcją karnawału. W drodze powrotnej do Wiednia przejechała przez Weronę. Pod koniec roku dotarła do Londynu, gdzie obejrzała ją brytyjska rodzina królewska. W latach 1752–1758 odwiedziła Gandawę, Pragę, Warszawę, Kraków, Gdańsk. W 1755 roku była w Kopenhadze, a w 1758 roku ponownie w Londynie, gdzie zmarła 14 kwietnia, mając około 20 lat.
Clara na Śląsku
Clara zawitała po raz pierwszy na Śląsk w 1746 roku (najprawdopodobniej pod koniec sierpnia), gdzie jej pierwszym przystankiem był w drodze z Berlina do Wrocławia Głogów. O pobycie nosorożca w tym mieście wspomina przyrodnik i podróżnik OTTO FRIEDRICH MENTZEL (1709–1801) w swojej pracy Vollständige und zuverlassige geographische und topographische Beschreibung des beruhmten und in aller Betrachtung merkwurdigen Africanischen Vorgebirge der guten Hoffnung, Glogau: C.F. Guenther, vol. 2, 1787, s. 394.
We wrześniu zatrzymała się na dłużej we Wrocławiu. Jej pojawienie się wywołało duże zainteresowanie, a ludzie przybywali nawet z daleka by zobaczyć samicę nosorożca. Wydano także druk ulotny reklamujący wydarzenie w mieście.
W tym czasie, co wiemy z dzienników ogrodnika ERNSTA JOSEFA GRASSMEDERA, na Śląsku panowała bardzo nieprzyjazna pogoda, co nieco wydłużyło pobyt zwierzęcia w stolicy Śląska. Ulewne deszcze zmieniły śląskie drogi w bagno, na co van der Meer, w obawie o zdrowie Clary oraz ze względu na ciężar wozu, zareagował ostrożnością i postanowił pozostać jakiś czas w mieście.
O pobycie Clary w stolicy śląska donosiła lokalna prasa, między innymi „Schlesische Zeitung”. Na środku jednego z miejskich placów wybudowano specjalną, obszerną klatkę wokół której ustawiali się odwiedzający, który mogli oglądać zwierzę przedpołudniem i popołudniu płacąc 8, 4 lub 2 Ggr. (Guter Groschen) w zależności od wykupionego miejsca.
Wydłużony pobyt na Śląsku van der Meer wykorzystał do działań reklamowych i przygotowania dalszej części podróży, szczególnie planowanego pobytu w Wiedniu. 2 października 1746 roku to jest w niedzielę mieszkańcy Wrocławia i okolic mieli możliwość po raz ostatni zobaczyć Clarę. Kolejnego dnia w poniedziałek rano, o godzinie 8:00, kawalkada złożona z wozów wyruszyła na południe.
![]()
Clara odwiedziła Wrocław najprawdopodobniej po raz drugi w latach 1752–1758 w czasie peregrynacji z Pragi do Krakowa.