Napoleon a Śląsk cz. 2 (1812–1815)

Panowanie Napoleona nad Śląskiem i jego ogólna dominacja w Europie zaczęły kruszeć wraz z klęską jego armii w czasie kampanii moskiewskiej roku 1813.

1813 rok

Klęska Napoleona w carskiej Rosji, odwrót jego armii i nadciągnięcie sił rosyjskich cara ALEKSANDRA I ROMANOWA (1777–1825) doprowadziły do nadszarpnięcia potencjału Francji oraz zachwiania lojalności jej sojuszników. 30 grudnia 1812 roku generał JOHANN VON YORCK VON WARTENBURG (1759–1830), dowódca pruskiego korpusu pomocniczego walczącego u boku Francuzów, po perswazjach byłych pruskich ministrów Heinricha vom und zum Steina i generała von Gneisenaua, który przebywał wówczas na wygnaniu w Rosji, wbrew woli króla Prus, postanowił podpisać konwencję w Tauroggen (Tauragė), na mocy której wojska pruskie wycofały się z walk po stronie francuskiej.

Król pruski Fryderyk Wilhelm III początkowo obwołał generała von Yorcka zdrajcą, konwencję za nieważną, a Napoleona zapewniał o swojej wierności. Gdy jednak powszechnie zaczęto sprzeciwiać się Francuzom i popierać działania Yorcka, król zmienił zdanie.

Tymczasem armia francuska była rozbita kampanią rosyjska i odwrotem. Siły francuskie cofające się z Rosji weszły do Dolnego Śląska w połowie grudnia 1812 roku. Dość szybko jednak zmieniono trasę i skierowano resztki armii na południe od Oppeln (Opola). Było to spowodowane negatywnym stosunkiem Dolnoślązaków do Francuzów.

Lazarety i szpitale Śląska zapełniły się chorymi, rannymi i wycieńczonymi Francuzami i ich sojusznikami. W Opolu na lazaret zamieniono na przykład klasztor dominikański. W niewielkiej Himmelwitz (Jemielnicy) przebywało według dokumentów około 900 rannych Francuzów, a w jeszcze mniejszej Blottnitz (Błotnicy Strzeleckiej) 400. Wielu z nich umarło na epidemie tyfusu.

Odezwy króla pruskiego i generała Blüchera

17 marca 1813 roku król Fryderyk Wilhelm III w apelu do swojego narodu An Mein Volk [autorem apelu był THEODOR VON HIPPEL młodszy (1775–1843)] wezwał Brandenburczyków, Prusaków, Ślązaków, mieszkańców Pomorza oraz Litwinów do walki u boku swojego rosyjskiego sojusznika przeciwko Napoleonowi. Odezwa ta była pierwszym w historii Prus bezpośrednim zwróceniem się króla do ludu. Jest ona oficjalnie uznawana za początek Befreiungskriege czy niemieckich wojen wyzwoleńczych. 23 marca 1813 roku w przygotowanym przez gen. GERHARDA SCHARNHORSTA (1755–1813) zarządzeniu ogłaszano powszechny pobór do armii pruskiej.

Dość szybko zaczęli do tej walki zaczęli dołączać inni niemieccy książęta. Pierwszym z nich był książę Meklemburgii-Strelitz KARL II (1741–1816). We Wrocławiu, a także Königsbergu (Kaliningradzie) i Graudenz (Grudziądzu) zaczęto formować ochotnicze jednostki wojskowe do walki z siłami francuskimi. Na Śląsku już od lutego 1813 roku zaczęto tworzyć w okolicy Zobten (Sobótki) korpus ochotniczy, zwany Wolnym Korpusem Lützowa od nazwiska jego dowódcy ADOLFA VON LÜTZOWA (1772–1834). Barwy tej jednostki, czarne mundury, czerwone lamówki i złote guziki, stały się później barwami Niemiec. Punkt werbunkowy do tego ochotniczego korpusu mieścił się we Wrocławiu. W skład oddziału, który liczył około 1000 ludzi, w dużej części wchodziła wrocławska młodzież akademicka inspirowana między innymi przez filozofa HEINRICHA STEFFENSA (1773–1845), a także 4 profesorów uniwersytetu. Von Lützow i jego korpus z dobrym skutkiem prowadził walkę partyzancką z Francuzami (w pewnym momencie Korpus Lützowa liczył 2900 żołnierzy piechoty, 600 kawalerzystów i 120 artylerzystów), ale po zawarciu rozejmu został rozbity. W celu upamiętnienia ofiarnej walki śląskich studentów od 1815 do 1914 roku na szczycie Ślęży organizowano uroczyste komersy. W innych miejscach Śląska także tworzono ochotnicze oddziały. W Liegnitz (Legnicy) rekrutowali się ich członkowie na przykład z młodzieży gimnazjalnej. Niemieccy książęta, intelektualiści i wojskowi wzywali naród do walki przeciwko okupantowi. Przebywający w marcu 1813 roku w budynku Królewskiego Sierocińca w Bunzlau (Bolesławcu) generał Gebhard von Blücher wystosował odezwę do Sasów, wzywając ich do walki z Francuzami.

Fryderyk Wilhelm III opuścił Berlin i udał się do Wrocławia, wolnego od Francuzów od 25 stycznia 1813 roku. Na krótko stolica Śląska stała się stolicą Prus, do której przeniesiono także rząd. 28 lutego 1813 roku w Kaliszu doszło do spotkania króla Prus oraz cara Rosji, co przypieczętowało sojusz. Wydarzenie to doprowadziło do ogólnego zrywu niemieckiej ludności przeciwko Francuzom. Ostatecznie jednak dopiero 16 marca Prusy oficjalnie wypowiedziały wojnę Francji. Już 25 lutego forpoczta sił rosyjskich rozpoczęła oblężenie twierdzy głogowskiej.

Na początku 1813 roku Prusy dysponowały 42-tysięczną armią (2 pułki gwardii i 18 pułków liniowych), której liczebność podwoiła się dzięki tak zwanemu systemowi Krümpera czyli szkoleniu rekrutów powołanych do służby przez doświadczonych żołnierzy i odsyłaniu ich do rezerwy w ustalonych odstępach czasu. W ten sposób utworzono łącznie 52 bataliony rezerwy.

Wojna 1813 roku

W marcu 1813 roku rozpoczęła się główna ofensywa Rosji i Prus na Saksonię. Rosyjskiej armii na Śląsku towarzyszyło 27 000 żołnierzy pruskich pod dowództwem Gebharda von Blüchera, którzy po mszy w kościele w Rogau Rosenau (Rogowie Sobóckim) ruszyli w stronę Saksonii. Korpus śląski, zwany także Schlesische Armee był jednostką ochotniczą, a udział w niej wymagał samodzielnego wyekwipowania się i umundurowania. Jednym z jej żołnierzy był słynny poeta JOSEPH VON EICHENDORF (1788–1857), syn oficera armii pruskiej. Nazwa korpusu wzięła się od miejsca jego powołania, a nie składu. Do innych patriotów, którzy przybyli na Śląsk, aby walczyć przeciwko Napoleonowi należeli między innymi poeci ERNST MORITZ ARNDT (1769–1860) oraz THEODOR KÖRNER (1791–1813). Mimo legend Ślązacy niezbyt entuzjastycznie garnęli się w szeregi korpusu, którego rozmiary ostatecznie były znacznie niższe niż planowano. Obciążenia wojenne, a także reformy, których koszty ponosiła ludność były zarzewiem niezadowolenia. Tworzenie lokalnych oddziałów zbrojnych – Landwehry – także zakończyła się niewielkim sukcesem. Z drugiej strony wielu niemieckich patriotów, także Ślązaków jednak przyłączyło się do korpusu.

Schlesische Armee dowodzona przez von Blüchera, a zarządzana przez hrabiego AUGUSTA WILHELMA VON GNEISENAUA (1760–1831) jako szefa sztabu była w tamtych czasach jednostką dość nowatorską. Zaprzestano stosowania tradycyjnego pruskiego drylu oraz systemu kar cielesnych. W zamian wprowadzono nagrody za męstwo oraz indoktrynację opartą na dumie narodowej oraz umniejszaniu moralnych przewag przeciwnika.

Mimo to Napoleon nadal dysponował olbrzymią i zdyscyplinowaną armią. Udało mu się pokonać aliantów w bitwach pod Groβgörschen, Lützen oraz Budziszynem, co zmusiło ich do wycofania się na Śląsk. W Bolesławcu, 28 kwietnia 1813 roku, zmarł natomiast głównodowodzący armią koalicyjną feldmarszałek MICHAIL KUTUZOW (1745–1813). W mieście w 1819 roku na polecenie Friedricha Wilhelma III upamiętniono rosyjskiego generała obeliskiem stworzonym przez najważniejszych niemieckich twórców tego okresu: architekta KARLA FRIEDRICHA SCHINKELA (1781–1841) oraz rzeźbiarza GOTTFRIEDA SCHADOWA (1764–1850). Po II wojnie światowej natomiast Rosjanie upamiętnili swojego generała stworzeniem muzeum w Bolesławcu.

Po serii zwycięstw odniesionych na Łużycach siły Napoleona ponownie weszły na Śląsk i ponownie zajęły Wrocław (1 czerwca), a wcześniej odblokowały twierdzę głogowską i dotarły między innymi do Legnicy i Goldbergu (Złotoryi). Armia pruska zajęły w tym wypadku umocnione pozycje w okolicach Frankensteina (Ząbkowic Śląskich). Blücher starał się powstrzymać pochód armii francuskiej między innymi pod Haynau (Chojnowem) 26 maja, co się nie udało.

Olejny obraz na płótnie „Bolesławieckie dzieci” autorstwa CARLA VON MARRA (1858–1936) z 1882 roku. W tle francuscy jeńcy wojenni w obstawie Kozaków pod koniec maja 1813 roku pod Bolesławcem. [Haus Schlesien, Königswinter]

4 czerwca 1813 roku w Pläswitz (Pielaszkowicach), przy mediacji Austrii, podpisano zawieszenie broni, które miało obowiązywać do końca lipca 1813 roku. W wyniku rozejmu ustalono linię demarkacyjną, która przebiegała wzdłuż rzek Bóbr, Kaczawa oraz Odra, od Czech po Saksonię (od granicy czeskiej, przez Kamienną Górę, Bolków, Strzegom, Kąty Opolskie do Odry na północy). W ten sposób Śląsk podzielony został na dwie części. Czas rozejmu został wykorzystany przez obie strony do wzmocnienia swoich sił. Szczególnie wzmocniła się armia pruska – mobilizacja objęła 5% pięcio-milionowej populacji kraju, co pozwoliło wystawić armię liczącą około 270 000 ludzi, w tym: 72 000 żołnierzy piechoty, 13 000 kawalerii regularnej oraz 188 000 piechoty i kawalerii w dodatkowych formacjach, takich jak Landwehra czy jegerzy. Dodatkowo wzmocniono także artylerię, poprawiono zaopatrzenie, a także morale, między innymi poprzez ustanowienie nowego orderu – Żelaznego krzyża (jednym z pierwszych nim odznaczonych był MEYER HILSBACH z Wrocławia). Same Żelazne Krzyże początkowo odlewane były w Königlich Preussische Eisengiesserei w Gleiwitz (Gliwicach).

Do carskiej Rosji, Prus i paru innych państw niemieckich wkrótce dołączyła koalicja złożona z Austrii, Wielkiej Brytanii oraz Szwecji. Wzmocnione siły koalicjantów tworzących tak zwaną VI Koalicję, podzielone zostały na 3 armie:

• Armia Północna pod dowództwem szwedzkiego następcy tronu marszałka JEANA-BAPTISTE BERNADOTTE (1763–1844), jednego z dawnych marszałków Napoleona;
• Armia Śląska pod dowództwem feldmarszałka GEBHARDA LEBERECHTA VON BLÜCHERA;
• Armia Czeska pod dowództwem austriackiego feldmarszałka KARLA PHILLIPPA ZU SCHWARZENBERG (1771–1820).

Na przełomie lata i jesieni 1813 roku rozpoczął się drugi etap walk. Armia francuska skupiła się na odzyskaniu Berlina, ograniczając działania na froncie śląskim. Napoleon nie docenił Prus, które wspomagane przez carską Rosję właśnie ze Śląska rozpoczęły działania ofensywne. Do pierwszego starcia doszło pod Wleniem między siłami francusko-włoskimi a kozackimi. Pod dowództwem krytykowanego za brak kompetencji generała Gebharda von Blüchera Armia Śląska, w której 2/3 stanu osobowego stanowili Rosjanie i która dysponowała najmniejszymi siłami ze wszystkich armii Koalicjantów, 20 sierpnia 1813 roku dotarła do rzeki Boberr (Bóbr) w okolicach Löwenbergu (Lwówka Śląskiego), gdzie znajdowały się główne siły francuskie. Wojska armii śląskiej, składały się z

• pruskiego korpusu armii pod dowództwem Ludwiga Yorcka von Wartenburga;
• rosyjskiego korpusu pod dowództwem ALEXANDRE’A ANDRAULTA DE LANGERONA (1763–1831);
• rosyjskiego korpusu pod dowództwem FABIANA GOTTLIEBA VON DER OSTEN-SACKENA (1752–1837).

Siły francuskie kontratakowały odzyskując miejscowość (na pewien czas dowodzenie przejął nawet sam Napoleon Bonaparte), a Armia Śląska wycofała się w pobliże Jawora, jako osłonę przyjmując rzekę Kaczawę (Katzbach). W tym samym czasie armia austriacko-rosyjska Karla von Schwarzenberga skierowała się w kierunku Drezna, co zmusiło Napoleona do wycofania części sił i skupieniu się na tym kierunku działań wojennych.

Na Śląsku jednak działania wojenne trwały w najlepsze. 21 sierpnia 1813 roku oddziały francuskiego marszałka MICHELA NEYA (1769–1815) uderzyły na Rosjan pod Bolesławcem i po ciężkich walkach odniosły zwycięstwo. Zginęła 60 żołnierzy napoleońskich, a 350 zostało rannych. Wśród Rosjan zginęło lub zostało rannych około 800 ludzi, a 400 trafiło do niewoli. Była to tylko jedna z wielu bitew i potyczek wojny na Śląsku w 1813 roku.

24 sierpnia 1813 roku Napoleon Bonaparte opuścił z częścią sił Görlitz (Zgorzelec), co pozwoliło von Blücherowi rozpocząć szeroko zakrojoną ofensywę już dwa dni później. Dowódca francuskiego korpusu zwanego Armią Bober ETIENNE JACQUES JOSEPH ALEXANDRE MACDONALD (1765–1840) zgodnie z rozkazem głównodowodzącego nieświadomy ruchów prusko-rosyjskich, także wydał rozkaz do rozpoczęcia ofensywy. W dniach 22 i 23 sierpnia 1813 roku doszło do bitwy pod Złotoryją, z której ostatecznie zwycięsko wyszli Francuzi.

Armia Śląska była najmniejszym z największych związków sił Koalicjantów, dlatego w myśl strategi zawiązanej w Trachenbergu miała unikać większej bezpośredniej konfrontacji z wojskami francuskimi i wspomagać obie pozostałe armie. Armia Śląska mimo że dowodzona przez pruskiego marszałka składała się w większości z sił rosyjskich, przez co Blücher mógł liczyć na poparcie dla swoich planów od rosyjskiego głównodowodzącego MICHAELA ANDREASA BARCLAYA DE TOLLY’EGO (1761–1818).

Bitwa pod Kaczawą

Słynna bitwa rozegrała się na polach płaskowyżu Jannowitz (Janowice) rozłożonych pomiędzy dwoma rzekami – Katzbach (Kaczawą) oraz Nysą Szaloną (Wüthende Neisse). Osłabiony francuski korpus dowodzony przez ÉTIENNE’A JACQUESA JOSEPHA ALEXANDRA MACDONALDA (1765–1840) kontynuował natarcie na wschód z myślą przekroczenia Kaczawy, nie spodziewając się nawet, że naprzeciwko stała armia Koalicjantów. Korpus francuski składał się z około 100 000 ludzi, natomiast siły rosyjsko-pruskie miały niewielką przewagę, licząc około 105 000 żołnierzy. Bitwa rozegrała się podczas burzy z ulewnym deszcze w dużym stopniu ograniczając widoczność i manewrowość.

Bitwa pod Kaczawą na obrazie EDUARDA KAEMPFFERA (1859–1926)

Siły von Blüchera rozpoczęły atak prawym skrzydłem pod dowództwem von Sackena. Oddziały Yorcka miały działać w centrum, a oddziały Langerona na lewym skrzydle; miały one posuwać się naprzód po obu stronach Nysy Szalonej aż do jej ujścia do Kaczawy i przekroczyć tę rzekę. Przednia straż  Koalicjantów została zepchnięta przez wojska francuskie z prawego brzegu Kaczawy i lewego brzegu Nysy na płaskowyż po prawej stronie Nysy. Tutaj Yorck i von Sacken zajęli pozycje na rozkaz Blüchera. Zajęcie tych pozycji zmusiło Francuzów do szturmu w deszczu, poruszając się po zboczu nadbrzeżnym głęboko wciętej doliny Nysy Szalonej.

Fragment imponującej dioramy przedstawiającej bitwę pod Kaczawą – Bundesgruppe Liegnitz – Stadt und Land – e.V.

Początkowe sukcesy Francuzów wzbudziły zwątpienie w pruskich generałach, ale wyprowadzony około godziny 15:00 kontratak powstrzymał atakujących i zmusił ich do wycofania. Następnie do głosu doszły oddziały kawalerii, w wyniku czego ostatecznie francuska kawaleria generała HORACE-FRANCOIS SEBASTIANIEGO (1772–1851) została rozproszona i zepchnięta w kierunku doliny rzeki Nysy Szalonej. Wtedy też rozpoczął się dramat żołnierzy francuskich. W wyniku intensywnych opadów proch w karabinach zamókł i nie nadawał się do użycia, Nysa Szalona znacznie wezbrała, a napierający Francuzi mieszali się z tymi, którzy byli w odwrocie. Efektem tego stała się panika. Wielu żołnierzy francuskich starał się ratować uciekając w nurt wzburzonej Nysy Szalonej, co zakończyło się dla nich śmiercią. Jedna z ofiar był generał BENOIT PROSPER SIBUET (1773–1813). Koalicjanci wkrótce podciągnęli także artylerię, która ostrzeliwała wycofujących się Francuzów. Dopiero noc zatrzymała działania zbrojnie, a siły prusko-rosyjskie pościg rozpoczęły dopiero 27 sierpnia. Dwa dni później w pobliżu Löwenbergu (Lwówka Śląskiego) miała miejsce kolejna bitwa z siłami dywizji MICHELA-MARIE PACTHODA (1764–1830), która została rozbita. Dywizja ta była bardzo osłabiona po wcześniejszych walkach w bitwie o Wilczą Górę pod Złotoryją, która odbyła się 23 sierpnia.

Klęski francuskie przesądziły o wyniku śląskiej kampanii. Armia napoleońska rozpoczęła odwrót, cały czas atakowane przez armie Koalicjantów. 30 sierpnia 1813 roku Francuzi opuścili Bolesławiec i przeprawili się pod obstrzałem przez Bóbr. 1 września pierwsze jednostki Koalicjantów dotarły do Nysy Łużyckiej.

Przedstawienie tak zwanego Tabernakulum Schinkla [KARL FRIEDRICH SCHINKEL (1781–1841)] w Bellwitzhof (Bielowicach) ku czci poległych w bitwie pod Kaczawą, autorstwa Akwaforta FRIEDRICHA WILHELMA DELKESKAMPA (1794–1872)

Straty Francuzów w walkach z korpusem von Blüchera wyniosły 103 armaty i odnotowali 12 000 zabitych i rannych oraz 18 000 jeńców, w tym trzech generałów: Puthod i Français van der Suden. Koalicjanci ponieśli straty w wysokości 4000 zabitych i rannych.

Bitwa pod Kaczawą stała się jedynym z mitów założycielskich Cesarstwa Niemieckiego, a niemiecki wieszcz narodowy Eernst Moritz Arndt (1769–1860), napisał słynny wiersz Lied vom Feldmarschall (Blücher), w którego strofie szóstej napisał:

Straty Francuzów nie ograniczały się tylko do poległych w walkach. W Namslau (Namysłowie) pochowano około 1800 żołnierzy napoleońskich, którzy umarli w wyniku epidemii tyfusu. Masowe groby umieszczono na tak zwanej Piaskowej Góry oraz jej okolicach, która od tego czasu nosi nazwę Francuskiej Góry. W Namysłowie od 8 września 1813 roku przebywała także kolumna jeńców wojennych w liczbie ponad 1000 z pokonanej pod Lwówkiem Śląskim 17. dywizji Pacthoda, w skład której wchodził także pułk cudzoziemski, złożony między innymi z Irlandczyków.

Budynek pawilonu muzealnego w Duninie (Dohnau), w którym od 1909 roku wystawiano pamiątki z bitwy pod Kaczawą. Po II wojnie światowej, dopiero w 1996 roku otwarto go ponownie.

Warto zaznaczyć, ze na terenie Śląska doszło do podpisania kilku traktatów o kapitalnym znaczeniu dla przyszłości Europy. W czerwcu 1813 roku w Reichenbach (Dzierżonowie) podpisano traktaty i konwencje, które stanowiły fundament dla wielkiej koalicji antyfrancuskiej. Wielka Brytania zdecydowała się finansować armie pruską i rosyjska, a Austria dołączała po ich stronie do wojny. Na zamku w Trachenbergu (Żmigrodzie) sztab pruski opracował plan wojny z Napoleonem. Tam też 12 lipca 1813 roku car Aleksander I, król Szwecji Karl XIV. Johann i Fryderyk Wilhelm III wraz z wysłannikami cesarza austriackiego i króla angielskiego, spotkali się, aby podpisać plan sojuszu wojskowego przeciwko Napoleonowi Bonaparte. W Teplitz (Teplicach) 9 września 1813 roku zostały zawarte traktaty sojusznicze między Rosją, Austrią i Prusami przeciwko Napoleonowi. 3 października 1813 roku traktat zawarły także Austria z Wielką Brytanią.

Wyzwolenie Śląska

Zwycięstwa pod Kaczawą i Lwówkiem Śląskim miały dla Francuzów druzgocące skutki i stały się mitami dla zwycięzców, jednak nie przesądziły całej kampanii. We wrześniu 1814 roku siły Napoleona ponownie przeprowadziły ograniczona ofensywę na Śląsk. Dodatkowo w rękach Francuzów cały czas znajdowała się silnie obsadzona twierdza w Głogowie, której garnizon złożony z żołnierzy wielu narodowości dowodzony był przez generała dywizji JEANA ROUGERA DE LAPLANE’A (1765–1837). Głogowska twierdza okupowana była przez siły francuskie od 3 grudnia 1806 roku, a jej załoga liczyła około 9000 żołnierzy. 27 grudnia 1813 roku pod miasto nadciągnęły siły prusko-rosyjskie, które rozpoczęły regularne oblężenie. Wojska francuskie zostały całkowicie odcięte od reszty sił francuskich, a tymczasem nadeszła sroga zima, w czasie której temperatury spadały do -30^oC. Pomimo ciężkiej sytuacji załoga twierdzy podejmowała także działania ofensywne – we wrześniu 1813 roku zorganizowano wypady do Sprottau (Szprotawy) i Polkwitz (Polkowic). W końcu Francuzów opuścili sojusznicy: oddziały hiszpańskie, holenderskie, chorwackie oraz niemieckie opuściły twierdze i poddały się. 17 kwietnia 1814 roku garnizon skapitulował. Po prawie czterech miesiącach oblężenia na nogach stało jedynie 1800 żołnierzy francuskich.

Wraz z upadkiem twierdzy głogowskiej kończyła się obecność wojsk francuskich na Śląsku. W dalszej kampanii przeciwko armii Napoleona udział wzięło wielu Ślązaków, z których część została ranna lub poniosła śmierć.

Skutki wojen napoleońskich

Po upadku Napoleona w 1814 roku we Wiedniu zebrali się przedstawiciele zwycięskiej Koalicji, którzy obradowali nad nowym porządkiem w Europie. Głównym celem Kongresu, w którym pierwsze skrzypce grali car Aleksander I oraz austriacki kanclerz KLEMENS LOTHAR WENZEL książę VON METTERNICH-WINNEBURG (1773–1859), było przywrócenie przedrewolucyjnego systemu państwowego, a także podział terytorialny, który utrzymywałby równowagę mocarstw w Europie. Ostatecznie, po rewizji, na mocy II Pokoju Paryskiego z 1815 roku przywrócono granice Francji z 1789 roku. Pod względem terytorialnym, doszło do licznych zmian, w tym:

• Rosja otrzymała znaczną część Księstwa Warszawskiego jako królestwo związane z nią unia personalną;
• Prusy wzbogaciły się między innymi o Pomorze Przednie, Westfalię, część Saksonii oraz Nadrenii.
• Szwajcaria otrzymała 3 nowe kantony oraz gwarancję wieczystej neutralności.

Kongres Wiedeński, mimo powszechnej krytyki ustalił porządek w Europie na kilkadziesiąt lat. W kwestiach terytorialnych do Śląska przyłączono cztery łużyckie powiaty:

• w 1815 roku:

– zgorzelecki;

– lubański;

– rozborski (rothenbrski),

• w 1825 roku:

– wojerecki (Hoyerswerda).

Natomiast enklawa śląska w Brandenburgii – powiat świebodziński, wcielono do Nowej Marchii.

Na Śląsku pozostali jeńcy, z czasem zwolnieni z niewoli. Wielu jednak pozostało na tej ziemi na zawsze, o czym świadczą liczne miejsca pochówku, jak w Jemielnicy, gdzie umieszczono stelę z napisem Aux soldats de la Grande Arme morts en 1812–1813 i legendy, jak na przykład o śmierci żołnierza napoleońskie w Żyrowej i postawionej ku jego czci kapliczce. Paru Francuzów ożeniło się ze Ślązaczkami jak ALEXANDER DINANT (ur. 1787) w osadzie Zawiść niedaleko Pokoju.

Lata wojen napoleońskich ciężko obeszły się ze Śląskiem. Oprócz ziszczeń, długów i biedy, znacznie zmniejszyła się liczba ludności (Na Dolnym Śląsku zmalała o około 25%)

Sala napoleońska w Muzeum Miejskim w Bolesławcu

Dla uczczenia wojny wyzwoleńczej we Wrocławiu w latach 1911–1913 według projektu MAXA BERGA (1870–1947) zbudowano słynną i imponującą Jahrhunderthalle (Halę Stulecia).

Mit Napoleona na Śląsku odżył dopiero po 1990 roku.  W ten sposób zaczęto „tworzyć” politykę historyczną, jak na przykład w Lwówku Śląskim, gdzie Napoleonowi postawiono pomnik, zapominając o tym, że Napoleon ten Lwówek najechał….

Bibliografia:

• • Nawrot, Dariusz: Silesia during the Napoleon’s campaigns in 1806/1897 and 1813. „Ślaski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 2018, t. 73, s. 97–120.
  • https://www.smzk.katywroclawskie.com/artykuly-historyczne/bitwa-pod-katami-1807-r/
  • https://naszahistoria.pl/wszystko-zaczelo-sie-od-milosci-do-slazaczki/ar/9175840
  • https://www.epoche-napoleon.net/historisch.html
  • https://napoleon.org.pl
  • Szalkiewicz, Marek: Wojny napoleońskie na Dolnym Śląsku w latach 1806–1807 oraz 1813–1814, „Ogrody nauk i sztuk”, 4/2014.
  • Galas, Alicja; Galas, Artur: Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004.
  • Historia Śląska, pod red. M. Czaplińskiego, Wrocław 2003.
  • Klöffler, Martin: Preussische Festungen 1806–1807, „Circulaire der Napoleonischen Gesellschaft”, 2/1996,
  • Fikus, Sebastian: Konsekwencje wojen napoleońskich na Śląsku, „Niepodległość i Pamięć”, 4/2018.
  • Ślęczka, Tomasz: Śląsk i jego mieszkańcy w oczach Polaków w służbie Napoleona I, „Napis”, 2005.
  • Opowieści Napoleońskie pogranicza śląsko-saksońskiego, tekst: Tadeusz Orawiec, Bolesławiec 2021.