Rezerwat przyrody „Muszkowicki Las Bukowy”

„Muszkowicki Las Bukowy” chroni pozostałości pierwotnych lasów porastających niegdyś Śląsk, dzięki czemu charakteryzuje się zaskakującą bioróżnorodnością.

Rezerwat przyrody „Muszkowicki Las Bukowy” (zwany wcześniej „Bugaj”) położony jest w południowej części Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich, a dokładnie na południowym zboczu zalesionego wzniesienia Bucznik nad Zamecznym potokiem. Granice rezerwatu wyznaczają wzniesienia Bucznika (277 m n.p.m.), Zameczna (285 m n.p.m.) oraz Kaplicznego Wzgórza (262 m n.p.m.) od wschodu.

Celem jego utworzenia jest ochrona rzadkich gatunków roślin oraz naturalnych zbiorowisk roślinnych, w tym przypadku naturalnego, pierwotnego lasu bukowego, grądu dębowo-grabowego i fragmentów przystrumykowych łęgów. Szczególnie bogate jest runo leśne tego obszaru.

To dość znaczne zróżnicowanie gatunkowe, rezerwat zawdzięcza rzeźbie terenu: jarom, wzgórzom i brzegom, a także dużej ilości butwiejącego drewna, wilgotnemu mikroklimatowi, oraz żyznym glebom (bielicowe, brunatne, mady, bagna, rędziny, pararędziny). Na obszarze rezerwatu miejscowo występuje także trawertyn czyli skała osadowa w dużej części zbudowana z kalcytu oraz aragonitu.

Las muszkowciki oprócz buków (Fagus sylvatica) tworzą dęby bezszypułkowe (Quercus petraea (Matt.) Liebl.), jawory (Acer pseudoplatanus L.), świerki (Picea A. Dietr.), jesiony (Fraxinus L.), wiązy górskie (Ulmus glabra Huds.), olsze czarne (Alnus glutinosa) i lipy drobnolistne (Tilia cordata Mill.). Drzewostan tworzący rezerwat ma cechy lasu pierwotnego. W sumie stwierdzono występowanie 20 gatunków drzew. Badacze stwierdzili także obecność 185 gatunków roślin, takich jak skrzyp olbrzymi (Equisetum telmateia Ehrh.), gajowiec żółty (Lamium galeobdolon (L.) L.), marzanka wonna (Galium odoratum), groszek wiosenny (Lathyrus vernus (L.) Bernh.), jaskier kosmaty (Ranunculus lanuginosus L.), czworolist pospolity (Paris quadrifolia L.), wilczomlecz kątowy (Euphorbia angulata Jacq.), kokoryczka wielokwiatowa (Polygonatum multiflorum), czerniec gronkowy (Actaea spicata L.), konwalia (Convallaria L.), dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans L.), bniec czerwony (Silene dioica (L.) Clairv.), przetacznik górski (Veronica montana L.), izgrzyca przyziemna (Danthonia decumbens DC.), zerwa kłosowa (Phyteuma spicatum L.), tojeść rozesłana (Lysimachia nummularia L.), kościenica wodna (Myosoton aquaticum (L.) Moench ≡ Stellaria aquatica (L.) Scop.), kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine (L.) Crantz), kruszczyk siny (Epipactis purpurata Sm.), podkolan biały (Platanthera bifolia), listera jajowata (Neottia ovata (L.) Bluff & Fingerh.) i kukułka Fuchsa (Dactylorhiza fuchsii (Druce) Soó), a także śnieżycy wiosennej (Leucojum vernum) i obrazków alpejskich (Arum cylindraceum Gasp., syn. Arum alpinum Schott & Kotschy). Ciekawymi roślinami są czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum), który na terenu rezerwatu rośnie w kilku miejscach wzdłuż potoku. Kolejnymi interesującymi przedstawicielami flory są kokorycz wątła (Corydalis intermedia), kruszczyk siny (Epipactis purpurata), miodunka ćma (Pulmonaria obscura), śnieżyca wiosenna (Leucojum vernum), zdrojówka rutewkowata (Isopyrum thalictroides), obrazki wschodnie (Arum orientale).

Jednym z problemów z jakimi musi mierzyć się drzewostan rezerwatu jest zamieranie buków. Z drugiej strony powoduje to, że w rezerwacie zalegają ogromne ilości martwego i butwiejącego drewna, które jest doskonała pożywką dla grzybów, porostów i śluzowców oraz domem dla owadów. Wśród grzybów warte uwagi są soplówka bukowa (Hericium coralloides), monetka bukowa (Mucidula mucida), podgrzybek czerwonawy (Hortiboletus rubellus), gruzełek cynobrowy (Nectria cinnabarina) i sromotnik bezwstydny zwany także smrodliwym (Phallus impudicus).

W rezerwacie, dzięki występowaniu starodrzewia, licznie gniazdują rzadkie ptaki. Dzięki podmokłości dość bujna jest fauna bezkręgowców, w tym ślimaka karpackiego (Perforatella vicinus) oraz ślimaka obrzeżonego (Helicodonta obvoluta). Naukowcy doliczyli się 49 gatunków śluzowców, 140 gatunków gąsieniczników, 40 gatunków mięczaków, 35 gatunków ptaków i 17 gatunków ssaków. Wśród tych ostatnich stwierdzono występowanie gronostajów (Mustela erminea), rzęsorek rzeczek (Neomys fodiens), ryjówka malutka (Sorex minutus), mopek (Barbastella), nocek Bechsteina (Myotis bechsteinii).

Okolice rezerwatu zamieszkane były dawniej przez przedstawicieli kultury łużyckiej. Pozostało po nich cmentarzysko złożone z 29 kurhanów.